Tryb OUT w tachografie – kiedy go używać i jak prawidłowo włączyć?
Tryb OUT to jedna z rzadziej stosowanych, ale często błędnie rozumianych funkcji tachografu cyfrowego. Część kierowców traktuje go jako wygodne narzędzie do „wyłączenia się” z przepisów o czasie pracy, gdy chcą uniknąć wliczania danego odcinka do limitów jazdy. To zasadnicze nieporozumienie – tryb OUT nie jest rozwiązaniem awaryjnym ani furtką do omijania przepisów. To precyzyjny instrument do oznaczenia przejazdów, które z definicji przepisom nie podlegają. Zastosowany bezpodstawnie grozi mandatem do 2000 zł dla kierowcy i karą administracyjną do 5000 zł dla przewoźnika.
Czym jest tryb OUT?
Tryb OUT (ang. out of scope, poza zakresem) to funkcja tachografu cyfrowego pozwalająca oznaczyć konkretny odcinek jazdy jako wykonywany poza zakresem stosowania rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Rozporządzenie to reguluje czas jazdy, przerwy i odpoczynki kierowców wykonujących przewozy drogowe. Jeśli dany przejazd rzeczywiście nie jest objęty tymi przepisami – bo spełnia warunki jednego z wyłączeń określonych w art. 3 lub art. 13 rozporządzenia 561/2006 – kierowca może oznaczyć go jako OUT.
Ważne: tachograf podczas jazdy w trybie OUT nadal pracuje i zapisuje dane. Zapis trafi do pamięci urządzenia i karty kierowcy. Zmienia się wyłącznie kwalifikacja odcinka – nie jest on traktowany jako jazda podlegająca limitom czasu z rozporządzenia 561/2006. Jazda w trybie OUT wlicza się natomiast do ogólnego czasu pracy kierowcy jako „inna praca”.
Kiedy tryb OUT jest dopuszczalny?
Tryb OUT można stosować wyłącznie wtedy, gdy konkretny przejazd spełnia warunki wyłączenia określone w przepisach. Najczęstsze przypadki legalnego stosowania:
Przejazdy serwisowe i techniczne – dojazd na przegląd, kalibrację tachografu, naprawę lub jazdę próbną po naprawie przez mechanika. Warunek: taki przejazd nie może być „przy okazji” standardowej trasy z ładunkiem. Jeśli kierowca jedzie na serwis „po drodze”, wyłączenie nie jest uzasadnione.
Manewry w obrębie zamkniętego terenu – przejazdy wewnątrz terminali, portów, magazynów, placów budowy i innych obszarów niepublicznych, gdy pojazd nie wyjeżdża na drogi publiczne.
Pojazdy do wywozu odpadów komunalnych – pojazdy specjalistyczne do zbiórki odpadów z gospodarstw domowych są wyłączone z przepisów 561/2006. Ważne zastrzeżenie: ten sam pojazd wykonujący przewóz odpadów z firm (nie komunalnych) musi już rejestrować czas pracy standardowo.
Sam ciągnik siodłowy bez naczepy – pojazd nieprzystosowany w danej chwili do przewozu rzeczy może być wyłączony z przepisów. Przejazd powrotny „na pusto” ciągnikiem z naczepą nie kwalifikuje się – naczepa sprawia, że pojazd wciąż jest przystosowany do przewozu.
Pomoc drogowa – pojazdy pomocy drogowej w promieniu do 100 km od bazy.
Regularne przewozy pasażerskie do 50 km – autobusy na liniach regularnych poniżej tego limitu.
Przewozy płodów rolnych w obrębie gospodarstwa – gdy pojazd nie wyjeżdża poza teren rolniczy.
Przewóz na pusto po standardowej trasie transportowej nie jest wyłączony z przepisów. Pojazd przystosowany do przewozu rzeczy, nawet niezaładowany, podlega regulacjom 561/2006.
Jak włączyć tryb OUT w tachografie?
Procedura włączania trybu OUT jest podobna we wszystkich tachografach cyfrowych (poniżej przykład dla VDO DTCO):
Na postoju wejdź w menu tachografu przyciskiem OK. Strzałką w dół nawiguj do pozycji „Wpisz pojazd” i potwierdź OK. Na ekranie pojawi się opcja „OUT start”. Naciśnij OK, aby ją zatwierdzić. Na wyświetlaczu pojawi się potwierdzenie aktywacji trybu OUT.
Po zakończeniu przejazdu „poza zakresem” należy natychmiast wyłączyć tryb OUT, wchodząc ponownie w menu, wybierając „Wpisz pojazd” i zatwierdzając „OUT koniec”. Nie należy zakładać, że tryb wyłączy się automatycznie – zawsze należy to potwierdzić na ekranie.
Obowiązkowy opis każdego przejazdu w trybie OUT
Samo włączenie trybu OUT w urządzeniu nie wystarczy. Każdy przejazd w tym trybie wymaga sporządzenia krótkiego opisu na wydruku z tachografu lub w odrębnej dokumentacji, zawierającego powód przejazdu (jedno zdanie wyjaśniające, dlaczego przejazd jest poza zakresem), odcinek (skąd-dokąd lub jaki teren), datę i godzinę oraz podpis kierowcy. Opis należy przechowywać razem z dokumentami przewozowymi i udostępnić podczas kontroli na żądanie inspektora.
Najnowsze orzecznictwo sądowe i stanowiska ITD podkreślają: posiadanie właściwej dokumentacji jest kluczowe przy ocenie zasadności stosowania trybu OUT. Bez dokumentacji inspektor może uznać przejazd za bezpodstawnie wykluczony z przepisów i nałożyć karę.
Jakie kary grożą za bezpodstawne użycie trybu OUT?
Za bezpodstawne włączenie trybu OUT, gdy przejazd faktycznie podlegał przepisom rozporządzenia 561/2006, kierowca może otrzymać karę do 2000 zł. Przewoźnik podlega karze administracyjnej do 5000 zł. Jeśli inspektor uzna, że tryb OUT był używany do celowego ukrywania czasu jazdy, sprawa może być traktowana jako manipulacja zapisami tachografu – z odpowiednio surowszymi sankcjami.
Co to oznacza dla zarządzania flotą?
Z perspektywy fleet managera kluczowe jest monitorowanie regularności stosowania trybu OUT w danych z tachografów. FM Professional archiwizuje pliki DDD z tachografów i umożliwia podgląd zdarzeń oznaczonych jako OUT w historii aktywności każdego pojazdu. Nienaturalnie częste stosowanie trybu OUT przez konkretnego kierowcę lub pojazd – szczególnie w przypadku standardowych tras transportowych – jest sygnałem wymagającym wyjaśnienia.
Więcej: Tachograf inteligentny – zdalny odczyt, obowiązki i integracja z GPS | Monitoring GPS samochodów ciężarowych
FAQ – tryb OUT w tachografie
Czy tryb OUT wyłącza rejestrację danych w tachografie?
Nie – tachograf podczas jazdy w trybie OUT nadal pracuje i zapisuje wszystkie zdarzenia. Zmienia się wyłącznie kwalifikacja odcinka: jest oznaczony jako przejazd poza zakresem przepisów 561/2006, ale dane pozostają w pamięci urządzenia i karty kierowcy.
Czy przejazd „na pusto” (bez ładunku) można realizować w trybie OUT?
Nie. Pojazd przystosowany do przewozu rzeczy podlega przepisom 561/2006 niezależnie od tego, czy jest załadowany. Wyjątek stanowi sam ciągnik siodłowy bez naczepy lub pojazd faktycznie nieprzystosowany do przewozu towarów.
Czy tryb OUT wlicza się do czasu pracy kierowcy?
Tak – jazda w trybie OUT jest traktowana jako „inna praca” i wlicza się do ogólnego czasu pracy kierowcy. Nie jest natomiast uwzględniana w limitach czasu jazdy wynikających z rozporządzenia 561/2006.
Czy można używać trybu OUT bez karty kierowcy w tachografie?
Tak – tryb OUT można stosować zarówno z kartą kierowcy zalogowaną w tachografie, jak i bez niej. W obu przypadkach przejazd jest rejestrowany z oznaczeniem statusu OUT.
+48 22 638 30 38 | biuro@fmsolutions.pl | fmsolutions.pl
